تبلیغات
شهر و شهرساز - حاشیه نشینی و ایجاد مناطق محروم شهری، علل پیدایش و راهكارهای موجود

در جهان صنعتی امروز پدیده مهاجرت، حاشیه نشینی و اسكان غیر رسمی در اطراف شهرهای بزرگ و مناطق محروم شهری امریست اجتناب ناپذیر و از جمله چالشهای مهم فراروی مدیریت شهری است.

در دهه های اخیر، شهرسازان، جامعه شناسان و صاحبنظران مدیریت شهری در سدد سامان دادن به این مشكل برآمده و به روشهای گوناگون با آن برخورد شده است. در برخی كشورها از جمله فیلیپین، اندونزی، مالزی، برزیل و تایلند با استفاده از روش توانمند سازی، بهره جستن از اعتبارات جهانی، تخصیص بخشی از اعتبارات ملی به این مهم، جلوگیری از مهاجرت بی رویه از طریق عمران و آبادانی روستاها، در مهاركردن این پدیده توفیقاتی داشته اند.
در امر حاشیه نشینی، در شهرهای مختلف جهان دیدگاهها و نظریه های كارشناسی مختلفی مطرح است:
ـ مهاجرت به شهرهای بزرگ، امریست اجتناب ناپذیر
ـ به خاطر هزینه های بالا در شهر تعداد زیادی خانواده ها در خارج شهر زندگی می كنند كه برای كار و درآمد به شهررفت و آمد دارند.
ـ بحث فقر و درصد درآمد مردم، در همه شهرها مطرح است.
ـ استفاده بهینه از زمین و نظارت بر محیط زیست از عوامل مهم یك مدیریت خوب شهریست.
ـ بدون مدیریت واحد و همآهنگی كامل مدیران و دست اندركاران، رسیدن به یك هدف و انجام یك كار مهم در شهر، میسر نیست.
ـ آسیا مركز شهر شدن در دنیاست، مزارع كم می شوند و شهرها توسعه می یابند.
ـ از یک آسیائی كه بپرسید زمین چیست می گوید پول و سرمایه، ولی از اروپائی كه سئوال كنید می گوید محیط زیست.
ـ شهرهای سالم، شهرهائی هستند كه مزارع سالم داشته باشند، این مزارع می توانند جذب كننده منابع اقتصادی باشند.
ـ برای كاهش فقر، پروژه های اقتصادی به بخشهای فقیر نشین اختصاص داده شود.
ـ هدفمند كردن خانواده های فقیر
ـ و ...
مهاجرت عمدتا‌ برای بدست آوردن كار و امكانات اولیه زندگی صورت می گیرد، از اینرو دركلانشهرها باید اشتغال زائی، تهیه مسكن، امنیت، بهداشت، تعلیم و تربیت در سطح بالائی وجود داشته باشد.
در بعضی كشورها با احداث برجهای مرتفع، واحدهای مسكونی حدود 12 متر مربع برای یك خانوار (حداكثر 3 نفره) اختصاص داده شده
و در برخی دیگر، از محل اخذ عوارض واحدهای مسكونی ویلائی بزرگ، و كمك دولت، به احداث خانه های كوچك پرداخته و در کشورهای دیگری بعلت كمبود زمین و كثرت جمعیت، تعداد زیادی خانواده ها در حاشیه خیابانها و معابر و حتی زیر پلها اسكان گرفته اند.
در طراحی مجموعه ها معمولا ‌نامرغوبترین قسمتها برای كم درآمدها در نظر گرفته می شود و مهاجرین در قسمتهای خاص ایزوله می شوند؛ و اینكه دولت مستقیما برای كم درآمدها خانه می سازد خود همین موضوع باعث ایزوله شدن محل از نظر فرهنگ، بهداشت و ... می شود. و دیگر اینكه نیازها بر اساس محله ها نیست مثلا ‌در مالزی در یك محله 9000 واحد مسكونی توسط دولت ساخته شده ولی كسی حاضر به اسكان در آنجا نیست.

كامبل از بانك جهانی می گوید:
در جهان امروز شهرها عمدتا‌ نمی توانند مخارج خودشان را تامین كنند و اكثرا ‌از كمكهای دولت مركزی بهره مند می گردند؛ این كمكها در حال حاضر بصورت متوسط 40 درصد است.
در خیلی كشورها یكی از اولویتهای مهم، رسیدگی به مسكن محرومان و خانواده های كم درآمد است و حدود 30 تا 40 درصد توسعه شهر ها مربوط به این قشر از جامعه است.
دركشور ما با عنایت به اهمیت تامین مسكن ارزان برای اقشار محروم و آسیب پذیر و فرهنگ برگرفته از اعتقادات و باورهای اسلامی حدود دو ماه پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی در21 فروردین 1358 توسط معمار بزرگ انقلاب حضرت امام (ره) فرمانی صادر و برآن مبنا ضمن افتتاح حساب 100 و تاسیس نهاد بنیاد مسكن انقلاب اسلامی، از همه كسانیكه توان مالی داشتند؛ مالكین بزرگ، صاحبان سرمایه، مصالح، دولت اسلامی و... برای رفع این معضل اجتماعی دعوت بعمل آمد و از این طریق اقدامات و خدمات فراگیر و مؤثری در شهرها، روستاها و مخصوصا مناطق محروم انجام گرفت.

متاسفانه با شروع جنگ تحمیلی و پرداختن به نیازمندیهای ویژه، تدریجا این مسئله مهم كم رنگ و نتیجتا ‌سكونتگاههای غیررسمی و حاشیه نشینی قوت گرفت و با سرعت توسعه یافت و این نیاز اولیه خانواده كه از طریق قانونی و معیارهای دینی و اخلاقی تامین می شد، از طرق خلاف قانون و عرف انجام گرفته و همچنان در حال توسعه است. و اكنون در شهرهای بزرگ مخصوصا ‌كلانشهر مشهد حاشیه نشینی به عنوان یك معضل بزرگ شهری مطرح است. هر چند مطالعات و اقداماتی در این راستا انجام گرفته و طرح توانمند سازی توسط دولت محترم مطرح است؛ ولی پاسخگو نیست و اگر با سرعت با این پدیده برخورد جدی و ریشه ای بعمل نیاید در آینده ای نه چندان دور این نقاط به كانونهای بحران تبدیل خواهند شد.

علل عمده پیدایش حاشیه نشینی و مناطق محروم:
در شهرها و سكونتگاههای شهری و روستائی به تناسب رشد طبیعی جمعیت، در قالب طرحهای جامع و هادی، توسعه كالبدی انجام و توسعه شكل می گیرد. این توسعه اصولی، و مبتنی بر انجام مطالعات و آینده نگریهای منطقی و علمی است ولی در بسیاری از شهرها این توسعه بصورت طبیعی انجام نمی شود و به علل گوناگون از جمله موارد زیر دستخوش تغییر و تحول می شود:
1- عدم دسترسی خانواده های كم درآمد و زوجهای جوان به مسكن مناسب و دلخواه (از نظر وسعت، قیمت و موقعیت) در داخل بافت شهری، و امكان تامین این نیاز واقعی در حاشیه شهر و یا نقاط خاص، با قیمت ارزان و بدون گذر از پیچ و خمهای اداری و قانونی باعث رانده شدن و جذب آنان در این مناطق می گردد.
2- مهاجرت از سایر نقاط، بویژه روستاها و شهرهای كوچك، بعلت عدم وجود تعادل در امور فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی و ...
بخصوص در خشكسالیهای چند سال اخیر، و عمدتا بعلت تنگناهای شدید اقتصادی و معیشتی و عدم امكان تامین خواسته مشروع و منطقی آنان در محدوده شهر، به ناچار ضمن گذر از خط قرمز و مخدوش نمودن هویت خانوادگی و اجتماعی خود بصورت غیرقانونی و خلاف در حاشیه شهر، اسكان گزیده به منظور تامین معاش به هرگونه سختی و مشقت تن می دهند، و عمدتا كیفیت و چگونگی محل سكونت برای این قشر اهمیت چندانی ندارد.
3- در كلانشهر مذهبی مشهد، علاوه بر عوامل یاد شده عده كثیری با هدف مجاورت در كنار مضجع منور حضرت علی بن موسی الرضا (ع) ضمن پذیرفتن سختیها و مشكلات، از نقاط مختلف كشور به این شهر مقدس روی آورده و در ردیف مهاجرین قرارمی گیرند.

چگونگی فرم گرفتن زندگی در حاشیه شهر:
با توجه به عوامل ذكر شده در قبل (رشد طبیعی جمعیت و مهاجرت به صورگوناگون) و كمبود مسكن متناسب با توان و نیاز متقاضیان، مخصوصا اقشار آسیب پذیر و كم درآمد، این افراد برای تامین سرپناه با استفاده از راه حلهای ممكن و سهل (نه قانونی و منطقی) اقدام می نمایند.
برخی مالكین بزرگ یا واسطه های آنان، اراضی با ارزش و استراتژیك كشاورزی و باغات غیرقابل تفكیك و واگذاری را بصورت خلاف به قطعات كوچك تبدیل و با قیمت ارزان در اختیار متقاضیان محروم قرار داده و شبانه تعدادی آلونك های غیرمقاوم در این اراضی قارچگونه می رویند و زندگی توام با خلاف در آنها آغاز می شود.
تدریجا با توسعه این سكونتگاههای غیررسمی و نامطمئن نقاط جمعیتی جدید در حاشیه شهرها شكل گرفته و مالكین یاد شده ضمن گذر از انجام عمل ناممكن تفكیك اراضی زراعی و باغات و كسب درآمدهای كلان و نامشروع، متقاضیان درمانده را در مقابل قانون و دستگاهای اجرائی قرارمی دهند.
در حاشیه شهر مشهد حدود هفتصد هزار نفر جمعیت غیررسمی در حال گذران زندگی هستند و این جمعیت بیش از جمعیت بعضی استانهای كشور بوده و همچنان رو به فزونیست و مشكلات و ناهنجاریهای غیر قابل تصوری را برای شهر و شهروندان و مدیران شهری بوجود آورده و در آینده نیز فزونی خواهند یافت.
در فرآیند این توسعه ناخواسته یك اتفاق تلخ و ناگوار دیگر اما پنهان رخ می نماید و در حال وقوع است:
در گستره كشور ما با توجه به مشخصات اقلیمی و جغرافیایی، قسمت اعظم سرزمین ما را كوهها، تپه ها، دریاچه ها دریاها، رودها، رودخانه ها و... و قسمت عمده ای را اراضی كویری و شوره زارها شكل داده و قسمت محدودی، اراضی با خاك زراعی و مناسب كشاورزی به شكل مزرعه، مرتع، جنگل و... وجود دارد كه متاسفانه هر سال سطح قابل توجهی از این اراضی با ارزش به كویرتبدیل شده و از سطح اراضی كشاورزی كاسته می شود.
در حوادثی نظیر خشكسالیهای ممتد، بروز سیل، طوفان و... نیز زمینهای كشاورزی، تخریب شده و خاك گرانبهای زراعی به پشت سدها، آب بندها و سایر نقاط، پراكنده و زمینی باقیمانده غیرقابل كشت و بر سطح كویر افزوده می شود. در توسعه شهرها و روستاها غالبا اراضی کشاورزیست که به لحاظ مسطح بودن و راحتی کار، به آجر، بتون، آسفالت و ... تبدیل می شوند و در این راستا، اقدامات مخرب زمین خوران و دلالان اقتصادی این تبدیل را فزونی می بخشد. نكته بسیار مهم و تكان دهنده و اتفاق تلخ و ناگوار در این پروسه تبدیل، آنست که زمینها بدست غارتگران (خودی و غیرخودی) تخریب و به اصطلاح تغییركاربری می یابند و برای تبدیل مجدد آن به زمین كشاورزی و قابل كشت به هزاران سال وقت نیاز است. (در نوعی از خاك حدود 24000 سال وقت نیاز است) به بیان ساده تر، تبدیل مجدد این اراضی به كشاورزی تقریبا غیرممكن است.

خلاصه: جمعیت ما رو به فزونیست و هر چند ده سال دو برابر می شود (به تناسب نرخ رشد جمعیت)‌ در نتیجه نیاز به غذا و قوت لایموت به تناسب جمعیت رو به فزونی است. زمینهای كشاورزی و حاصلخیز، به علل ذكر شده رو به كاهش است و این معادله غیرمتعادل اگر استمرار داشته باشد تامین غذا، آب و خلاصه زندگی را برای نسلهای آینده با خطر جدی مواجه نموده و استقلال كشور را مورد تهدید قرارمی دهد.

راه حلهای ممكن (پیشنهادی):
با توجه به وجود تجارب مفید، نیروهای متخصص و كارآمد و پتانسیل های موجود در كشور، بخصوص با تكیه بر دستورات الهی و مبانی دینی و اعتقادی اقدامات بشرح زیر ضروری به نظر می رسد:
1- بازنگری طرحهای جامع و تفصیلی شهری، به منظور پیش بینی فضاهای مناسب برای تولید مسكن كوچك، مقاوم و ارزان قیمت برای زوجهای جوان، خانواده های كم درآمد و... به فرموده مقام معظم رهبری، برای اقشار آسیب پذیر باید خانه ای كوچك ولی مقاوم و مجلل ساخته شود.
این فضاها می تواند در داخل بافت شهری به صورت بلند مرتبه سازی و یا در حاشیه شهر به صورت برنامه ریزی و هدایت شده تامین شود و همانطوریكه قبلا اشاره شد باید از ایزوله كردن این سكونتگاهها مجدانه اجتناب ورزید.
2- رسیدگی و گسترش عدالت اجتماعی به روستاها و شهرهای كوچك و ایجاد تعادل در نقاط مختلف از نظر فرهنگی، بهداشتی، اقتصادی و... هر چند که بعد از انقلاب اسلامی؛ اقدامات مؤثری در روستاها و مناطق محروم بعمل آمده ولی هنوز اختلاف سطح زندگی در نقاط مختلف بسیار زیاد است.
3- روی كرد مدیران شهری و برنامه ریزان به توسعه عمودی و بلند مرتبه سازی در حد ممكن؛ ضمن تامین فضاهای خدماتی (‌مدرسه، معابر، فضای سبز و ...) و حفظ اراضی با ارزش كشاورزی و باغات در داخل و خارج از بافت شهری در این زمینه، به نظر می رسد ضمن تامین فضاهای خدماتی، میزان تراكم و بلند مرتبه سازی را به تناسب مقاومت زمین و سایر عوامل مؤثر، به میزان قابل توجهی می توان افزایش داد و از توسعه افقی و گسترش سطحی به قیمت حفظ زمینهای مزروعی و زندگی نسلهای آتی جلوگیری نمود.
4- تبدیل و تحول بافتهای فرسوده و محله های محروم شهری از طریق توانمند سازی با همکاری دستگاههای ذیربط، که خوشبختانه این تجربه از دیرباز در بازسازیهای مناطق سانحه دیده كشور وجود دارد.
5- ایجاد اشتغال مولد برای ساكنین این مناطق در داخل و خارج بافت شهری. ضمنا‌ با توجه به هزینه پائین زندگی، نیروی كار ارزان در این مناطق، تولید با هزینه كم را می توان از این مناطق برای بافت شهری و سایر نقاط تامین نمود.
6- به رسمیت شناختن و هویت دادن به ساكنین این محله ها و زدودن مهر خلاف از پیشانی آنان و به حساب آوردن این مناطق به عنوان مناطق رسمی و قانونمند جامعه شهری.
7- شهرداری مشهد با توجه به تاسیس سازمان زمین و مسکن مصوب شورای اسلامی شهر با همكاری دستگاههای اجرایی ذیربط، ضمن پیگیری اصلاح طرح جامع و تفصیلی شهر، نسبت به شناسایی و تملك اراضی غیركشاورزی و مناسب اقدام و پس از تهیه طرحهای مورد نظر و سیاستگذاری، با همكاری دستگاههای ذیربط و با استفاده از اعتبارات مربوطه نسبت به تولید واحدهای مسكونی مناسب اقدام و با شرایط خاص و سهل در اختیار متقاضیان واجد شرایط قرار دهد.
8- جریان مهاجرت به شهر و اسكان در داخل بافت و یا حاشیه بصورت كنترل شده و قانونمند انجام پذیرد.
9- پس از انجام مراحل یاد شده و فراهم ساختن زمینه اسكان رسمی و قانونمند در شهر و حاشیه آن، با هرگونه قانون شكنی و تجاوز به اراضی مزروعی و... با شدت برخورد قانونی بعمل آید.
10- به منظور تامین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای زیرساختها و فضاهای خدماتی و نیز مساعدت در اجرای توانمند سازی و یا احداث مجتمع های مسكونی، با عنایت به زمینه های فرهنگی، اعتقادی موجود در جامعه و باور دولت مردان و مدیران ارشد کشور و استان به پرداختن به این امر مهم، از محل كمكهای مردمی و خیرین (حساب 100 حضرت امام، كمیته امداد حضرت امام و...)‌ اعتبارات دولتی، تسهیلات بانكی ارزان و كمكهای بانك جهانی می توان استفاده نمود.
امید است با یاری حق تعالی و به بركت مضجع شریف حضرت علی بن موسی (علیه آلاف التحیه والثناء) و عنایت دولت محترم به ویژه ریاست محترم جمهوری منتخب و همت مدیران شورای اسلامی شهر و شهردار پرتلاش، ضمن تعمیم عدالت اجتماعی در گسترده میهن اسلامی، مشهد الرضا این اولین كلانشهر مذهبی- ملی كشور، شهری در شان آن امام همام و زائرین معزز بارگاه ملكوتیش باشد. انشاءا...
مهندس حیدری - عضو شورای اسلامی شهر مشهد

Cialis generic
دوشنبه 3 تیر 1398 05:06 ق.ظ

You made your stand very nicely!!
warnings for cialis we recommend cheapest cialis buy generic cialis cialis online napol cialis generika cialis rezeptfrei cialis 100mg suppliers buy cialis online i recommend cialis generico we choice cialis pfizer india
http://porcating.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 01:07 ب.ظ

Whoa a lot of great knowledge!
cialis in sconto cialis uk we choice free trial of cialis cialis free trial usa cialis online when will generic cialis be available 200 cialis coupon cialis y deporte ou acheter du cialis pas cher cialis sans ordonnance
Cialis pills
شنبه 1 تیر 1398 10:29 ب.ظ

Awesome stuff. Thank you.
we like it cialis price cialis kaufen wo click now buy cialis brand tadalafil cialis pills cialis australia org cialis canadian drugs cialis generique cialis generic tadalafil buy opinioni cialis generico
Buy cialis
شنبه 1 تیر 1398 05:39 ق.ظ

Excellent forum posts. Regards!
cialis generico milano cialis 100 mg 30 tablet prix de cialis buy original cialis cost of cialis per pill cialis daily brand cialis nl chinese cialis 50 mg cialis dosage amounts cialis 5 mg buy
http://trimtefi.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 01:54 ب.ظ

You explained this really well!
can i take cialis and ecstasy cialis tablets cialis prezzo in linea basso comprar cialis 10 espa241a cialis reviews cialis price thailand buy cialis only best offers cialis use cialis sicuro in linea cialis reviews
http://tipptursi.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 09:04 ب.ظ

Appreciate it, Lots of postings!

generic cialis review uk cialis 5 mg scheda tecnica weblink price cialis cialis dosage prix de cialis prix cialis once a da prescription doctor cialis buying cialis overnight cialis baratos compran uk costo in farmacia cialis
http://ecgeni.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 10:05 ق.ظ

Thanks, Quite a lot of facts!

generic cialis pill online low cost cialis 20mg purchasing cialis on the internet link for you cialis price cialis 30 day trial coupon miglior cialis generico cialis reviews cialis vs viagra look here cialis cheap canada online prescriptions cialis
Cialis prices
سه شنبه 28 خرداد 1398 05:44 ب.ظ

Thank you. I value it.
comprar cialis navarr canadian discount cialis american pharmacy cialis buying cialis on internet cialis rezeptfrei sterreich cialis generico en mexico cialis for bph cialis y deporte cialis tablets cialis dosage
http://crimenual.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 03:54 ب.ظ

Nicely put. Kudos.
cialis dosage recommendations cialis 5mg prix generic low dose cialis when can i take another cialis cialis arginine interactio generic cialis at walmart are there generic cialis cialis 20 mg generic cialis cialis 5 mg scheda tecnica
recreational use of cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 01:26 ق.ظ

You have made your point!
generic cialis review uk tadalafil 20 mg non 5 mg cialis generici how to buy cialis online usa cialis name brand cheap cialis daily reviews deutschland cialis online cialis sale online click here cialis daily uk india cialis 100mg cost
Online cialis
شنبه 25 خرداد 1398 11:23 ق.ظ

You actually mentioned this very well!
cialis sans ordonnance order a sample of cialis cialis pas cher paris price cialis wal mart pharmacy cialis alternative click here cialis daily uk generic cialis at the pharmacy cialis pills in singapore achat cialis en suisse click now buy cialis brand
Buy cialis
جمعه 24 خرداد 1398 09:07 ب.ظ

Terrific advice. Thanks.
cialis venta a domicilio cheap cialis generic cialis 20mg tablets cialis tablets for sale only here cialis pills cialis 5 mg buy cialis venta a domicilio generic cialis review uk cialis lowest price cialis alternative
http://pratrekcent.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 07:02 ق.ظ

You suggested it terrifically!
cialis pills in singapore cialis generika viagra vs cialis acquistare cialis internet cialis billig i recommend cialis generico generic cialis with dapoxetine cialis cipla best buy cialis pills boards cialis 10mg prix pharmaci
http://eslehon.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 04:48 ب.ظ

Great info. Regards!
cialis preise schweiz cialis 10mg prix pharmaci acquistare cialis internet wow look it cialis mexico cialis 20 mg cost tesco price cialis cialis herbs price cialis per pill cialis baratos compran uk cheap cialis
cialis generic
پنجشنبه 23 خرداد 1398 03:10 ق.ظ

Amazing content. Thanks!
cialis venta a domicilio cialis generico postepay 5 mg cialis pharmacie en ligne weblink price cialis cialis 20 mg cut in half discount cialis acheter cialis kamagra cialis lilly tadalafi comprar cialis 10 espa241a cialis sans ordonnance
http://cialisvie.com/
سه شنبه 21 خرداد 1398 09:09 ق.ظ

Cheers! A lot of postings.

cialis et insomni cialis prices canadian discount cialis cialis pills boards cialis for sale generic cialis 20mg tablets link for you cialis price cialis 100 mg 30 tablet cialis 5 mg para diabeticos cialis generic tadalafil buy
cialisvie.com
دوشنبه 20 خرداد 1398 04:13 ق.ظ

You revealed this really well.
cialis sicuro in linea cialis prices purchase once a day cialis how much does a cialis cost try it no rx cialis cialis purchasing cialis 5 mg buy cialis 20mg preis cf how to purchase cialis on line cialis 20 mg cut in half
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 10:08 ب.ظ

You actually expressed that superbly.
5 mg cialis coupon printable trusted tabled cialis softabs cialis 20 mg effectiveness cilas cialis daily viagra vs cialis cialis soft tabs for sale how much does a cialis cost trusted tabled cialis softabs deutschland cialis online
buy cialis with no prescription
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:58 ب.ظ

Seriously plenty of wonderful information!
cialis coupon generic cialis tadalafil prescription doctor cialis buying brand cialis online buy generic cialis tadalafil 5mg cost of cialis per pill what is cialis only here cialis pills only here cialis pills
buy cialis online
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:29 ق.ظ

Cheers, A lot of info.

cialis tablets cialis farmacias guadalajara only best offers 100mg cialis deutschland cialis online cialis 20 mg cut in half low cost cialis 20mg cialis 20 mg best price free cialis precios de cialis generico buy cialis sample pack
buy cialis uk
چهارشنبه 14 آذر 1397 10:14 ق.ظ

Cheers! Quite a lot of posts!

chinese cialis 50 mg purchase once a day cialis interactions for cialis buy cialis online cheapest cialis herbs best generic drugs cialis order a sample of cialis buying cialis in colombia no prescription cialis cheap tadalafilo
buy generic cialis pills
سه شنبه 13 آذر 1397 10:45 ب.ظ

You actually mentioned that fantastically.
preis cialis 20mg schweiz ou acheter du cialis pas cher tadalafil 20mg how to buy cialis online usa cialis 20 mg best price cialis official site where cheapest cialis ou trouver cialis sur le net generic cialis at walmart deutschland cialis online
where to buy cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 11:51 ق.ظ

Very good postings. Cheers.
american pharmacy cialis get cheap cialis what is cialis ou acheter du cialis pas cher cialis 30 day trial coupon canadian discount cialis cialis cuantos mg hay il cialis quanto costa fast cialis online preis cialis 20mg schweiz
where to buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 11:19 ق.ظ

Wow many of valuable knowledge.
price cialis best tadalafil tablets can i take cialis and ecstasy sublingual cialis online cialis professional from usa tesco price cialis interactions for cialis acheter cialis kamagra recommended site cialis kanada prix cialis once a da
buy cialis online no prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 11:47 ب.ظ

Wow tons of good facts!
cialis bula callus buy original cialis cialis kamagra levitra cialis dosage cialis 10mg prix pharmaci canadian cialis cialis 20 mg best price cialis australian price cialis y deporte
buy cheap cialis no prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 10:40 ق.ظ

You said it very well.!
cialis generika canadian drugs generic cialis link for you cialis price cialis 10mg prix pharmaci purchasing cialis on the internet we choice free trial of cialis safe dosage for cialis buy brand cialis cheap cialis daily new zealand 40 mg cialis what if i take
buy cialis
شنبه 10 آذر 1397 11:53 ب.ظ

Amazing all kinds of beneficial tips!
india cialis 100mg cost cialis alternative preis cialis 20mg schweiz non 5 mg cialis generici generic cialis tadalafil purchasing cialis on the internet cialis 30 day sample cialis online buy brand cialis cheap wow cialis tadalafil 100mg
buy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 10:39 ق.ظ

You said it adequately.!
legalidad de comprar cialis purchasing cialis on the internet preis cialis 20mg schweiz acheter du cialis a geneve how does cialis work the best choice cialis woman cialis generico prices on cialis 10 mg we like it cialis soft gel cialis pills boards
buy tadalafil no prescription
جمعه 9 آذر 1397 11:20 ب.ظ

Fine information. Kudos.
if a woman takes a mans cialis cialis y deporte cialis generique comprar cialis 10 espa241a cialis free trial price cialis wal mart pharmacy cialis online look here cialis cheap canada 200 cialis coupon cialis 05
buy cialis with no prescription
جمعه 9 آذر 1397 11:33 ق.ظ

Reliable material. Cheers!
cialis pas cher paris viagra cialis levitra cialis 20 mg best price cialis from canada cialis daily dose generic only here cialis pills cialis prezzo in linea basso cheap cialis how does cialis work viagra cialis levitra
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
قیمت زنده طلا و سکه