تبلیغات
شهر و شهرساز - حاشیه نشینی و ایجاد مناطق محروم شهری، علل پیدایش و راهكارهای موجود

در جهان صنعتی امروز پدیده مهاجرت، حاشیه نشینی و اسكان غیر رسمی در اطراف شهرهای بزرگ و مناطق محروم شهری امریست اجتناب ناپذیر و از جمله چالشهای مهم فراروی مدیریت شهری است.

در دهه های اخیر، شهرسازان، جامعه شناسان و صاحبنظران مدیریت شهری در سدد سامان دادن به این مشكل برآمده و به روشهای گوناگون با آن برخورد شده است. در برخی كشورها از جمله فیلیپین، اندونزی، مالزی، برزیل و تایلند با استفاده از روش توانمند سازی، بهره جستن از اعتبارات جهانی، تخصیص بخشی از اعتبارات ملی به این مهم، جلوگیری از مهاجرت بی رویه از طریق عمران و آبادانی روستاها، در مهاركردن این پدیده توفیقاتی داشته اند.
در امر حاشیه نشینی، در شهرهای مختلف جهان دیدگاهها و نظریه های كارشناسی مختلفی مطرح است:
ـ مهاجرت به شهرهای بزرگ، امریست اجتناب ناپذیر
ـ به خاطر هزینه های بالا در شهر تعداد زیادی خانواده ها در خارج شهر زندگی می كنند كه برای كار و درآمد به شهررفت و آمد دارند.
ـ بحث فقر و درصد درآمد مردم، در همه شهرها مطرح است.
ـ استفاده بهینه از زمین و نظارت بر محیط زیست از عوامل مهم یك مدیریت خوب شهریست.
ـ بدون مدیریت واحد و همآهنگی كامل مدیران و دست اندركاران، رسیدن به یك هدف و انجام یك كار مهم در شهر، میسر نیست.
ـ آسیا مركز شهر شدن در دنیاست، مزارع كم می شوند و شهرها توسعه می یابند.
ـ از یک آسیائی كه بپرسید زمین چیست می گوید پول و سرمایه، ولی از اروپائی كه سئوال كنید می گوید محیط زیست.
ـ شهرهای سالم، شهرهائی هستند كه مزارع سالم داشته باشند، این مزارع می توانند جذب كننده منابع اقتصادی باشند.
ـ برای كاهش فقر، پروژه های اقتصادی به بخشهای فقیر نشین اختصاص داده شود.
ـ هدفمند كردن خانواده های فقیر
ـ و ...
مهاجرت عمدتا‌ برای بدست آوردن كار و امكانات اولیه زندگی صورت می گیرد، از اینرو دركلانشهرها باید اشتغال زائی، تهیه مسكن، امنیت، بهداشت، تعلیم و تربیت در سطح بالائی وجود داشته باشد.
در بعضی كشورها با احداث برجهای مرتفع، واحدهای مسكونی حدود 12 متر مربع برای یك خانوار (حداكثر 3 نفره) اختصاص داده شده
و در برخی دیگر، از محل اخذ عوارض واحدهای مسكونی ویلائی بزرگ، و كمك دولت، به احداث خانه های كوچك پرداخته و در کشورهای دیگری بعلت كمبود زمین و كثرت جمعیت، تعداد زیادی خانواده ها در حاشیه خیابانها و معابر و حتی زیر پلها اسكان گرفته اند.
در طراحی مجموعه ها معمولا ‌نامرغوبترین قسمتها برای كم درآمدها در نظر گرفته می شود و مهاجرین در قسمتهای خاص ایزوله می شوند؛ و اینكه دولت مستقیما برای كم درآمدها خانه می سازد خود همین موضوع باعث ایزوله شدن محل از نظر فرهنگ، بهداشت و ... می شود. و دیگر اینكه نیازها بر اساس محله ها نیست مثلا ‌در مالزی در یك محله 9000 واحد مسكونی توسط دولت ساخته شده ولی كسی حاضر به اسكان در آنجا نیست.

كامبل از بانك جهانی می گوید:
در جهان امروز شهرها عمدتا‌ نمی توانند مخارج خودشان را تامین كنند و اكثرا ‌از كمكهای دولت مركزی بهره مند می گردند؛ این كمكها در حال حاضر بصورت متوسط 40 درصد است.
در خیلی كشورها یكی از اولویتهای مهم، رسیدگی به مسكن محرومان و خانواده های كم درآمد است و حدود 30 تا 40 درصد توسعه شهر ها مربوط به این قشر از جامعه است.
دركشور ما با عنایت به اهمیت تامین مسكن ارزان برای اقشار محروم و آسیب پذیر و فرهنگ برگرفته از اعتقادات و باورهای اسلامی حدود دو ماه پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی در21 فروردین 1358 توسط معمار بزرگ انقلاب حضرت امام (ره) فرمانی صادر و برآن مبنا ضمن افتتاح حساب 100 و تاسیس نهاد بنیاد مسكن انقلاب اسلامی، از همه كسانیكه توان مالی داشتند؛ مالكین بزرگ، صاحبان سرمایه، مصالح، دولت اسلامی و... برای رفع این معضل اجتماعی دعوت بعمل آمد و از این طریق اقدامات و خدمات فراگیر و مؤثری در شهرها، روستاها و مخصوصا مناطق محروم انجام گرفت.

متاسفانه با شروع جنگ تحمیلی و پرداختن به نیازمندیهای ویژه، تدریجا این مسئله مهم كم رنگ و نتیجتا ‌سكونتگاههای غیررسمی و حاشیه نشینی قوت گرفت و با سرعت توسعه یافت و این نیاز اولیه خانواده كه از طریق قانونی و معیارهای دینی و اخلاقی تامین می شد، از طرق خلاف قانون و عرف انجام گرفته و همچنان در حال توسعه است. و اكنون در شهرهای بزرگ مخصوصا ‌كلانشهر مشهد حاشیه نشینی به عنوان یك معضل بزرگ شهری مطرح است. هر چند مطالعات و اقداماتی در این راستا انجام گرفته و طرح توانمند سازی توسط دولت محترم مطرح است؛ ولی پاسخگو نیست و اگر با سرعت با این پدیده برخورد جدی و ریشه ای بعمل نیاید در آینده ای نه چندان دور این نقاط به كانونهای بحران تبدیل خواهند شد.

علل عمده پیدایش حاشیه نشینی و مناطق محروم:
در شهرها و سكونتگاههای شهری و روستائی به تناسب رشد طبیعی جمعیت، در قالب طرحهای جامع و هادی، توسعه كالبدی انجام و توسعه شكل می گیرد. این توسعه اصولی، و مبتنی بر انجام مطالعات و آینده نگریهای منطقی و علمی است ولی در بسیاری از شهرها این توسعه بصورت طبیعی انجام نمی شود و به علل گوناگون از جمله موارد زیر دستخوش تغییر و تحول می شود:
1- عدم دسترسی خانواده های كم درآمد و زوجهای جوان به مسكن مناسب و دلخواه (از نظر وسعت، قیمت و موقعیت) در داخل بافت شهری، و امكان تامین این نیاز واقعی در حاشیه شهر و یا نقاط خاص، با قیمت ارزان و بدون گذر از پیچ و خمهای اداری و قانونی باعث رانده شدن و جذب آنان در این مناطق می گردد.
2- مهاجرت از سایر نقاط، بویژه روستاها و شهرهای كوچك، بعلت عدم وجود تعادل در امور فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی و ...
بخصوص در خشكسالیهای چند سال اخیر، و عمدتا بعلت تنگناهای شدید اقتصادی و معیشتی و عدم امكان تامین خواسته مشروع و منطقی آنان در محدوده شهر، به ناچار ضمن گذر از خط قرمز و مخدوش نمودن هویت خانوادگی و اجتماعی خود بصورت غیرقانونی و خلاف در حاشیه شهر، اسكان گزیده به منظور تامین معاش به هرگونه سختی و مشقت تن می دهند، و عمدتا كیفیت و چگونگی محل سكونت برای این قشر اهمیت چندانی ندارد.
3- در كلانشهر مذهبی مشهد، علاوه بر عوامل یاد شده عده كثیری با هدف مجاورت در كنار مضجع منور حضرت علی بن موسی الرضا (ع) ضمن پذیرفتن سختیها و مشكلات، از نقاط مختلف كشور به این شهر مقدس روی آورده و در ردیف مهاجرین قرارمی گیرند.

چگونگی فرم گرفتن زندگی در حاشیه شهر:
با توجه به عوامل ذكر شده در قبل (رشد طبیعی جمعیت و مهاجرت به صورگوناگون) و كمبود مسكن متناسب با توان و نیاز متقاضیان، مخصوصا اقشار آسیب پذیر و كم درآمد، این افراد برای تامین سرپناه با استفاده از راه حلهای ممكن و سهل (نه قانونی و منطقی) اقدام می نمایند.
برخی مالكین بزرگ یا واسطه های آنان، اراضی با ارزش و استراتژیك كشاورزی و باغات غیرقابل تفكیك و واگذاری را بصورت خلاف به قطعات كوچك تبدیل و با قیمت ارزان در اختیار متقاضیان محروم قرار داده و شبانه تعدادی آلونك های غیرمقاوم در این اراضی قارچگونه می رویند و زندگی توام با خلاف در آنها آغاز می شود.
تدریجا با توسعه این سكونتگاههای غیررسمی و نامطمئن نقاط جمعیتی جدید در حاشیه شهرها شكل گرفته و مالكین یاد شده ضمن گذر از انجام عمل ناممكن تفكیك اراضی زراعی و باغات و كسب درآمدهای كلان و نامشروع، متقاضیان درمانده را در مقابل قانون و دستگاهای اجرائی قرارمی دهند.
در حاشیه شهر مشهد حدود هفتصد هزار نفر جمعیت غیررسمی در حال گذران زندگی هستند و این جمعیت بیش از جمعیت بعضی استانهای كشور بوده و همچنان رو به فزونیست و مشكلات و ناهنجاریهای غیر قابل تصوری را برای شهر و شهروندان و مدیران شهری بوجود آورده و در آینده نیز فزونی خواهند یافت.
در فرآیند این توسعه ناخواسته یك اتفاق تلخ و ناگوار دیگر اما پنهان رخ می نماید و در حال وقوع است:
در گستره كشور ما با توجه به مشخصات اقلیمی و جغرافیایی، قسمت اعظم سرزمین ما را كوهها، تپه ها، دریاچه ها دریاها، رودها، رودخانه ها و... و قسمت عمده ای را اراضی كویری و شوره زارها شكل داده و قسمت محدودی، اراضی با خاك زراعی و مناسب كشاورزی به شكل مزرعه، مرتع، جنگل و... وجود دارد كه متاسفانه هر سال سطح قابل توجهی از این اراضی با ارزش به كویرتبدیل شده و از سطح اراضی كشاورزی كاسته می شود.
در حوادثی نظیر خشكسالیهای ممتد، بروز سیل، طوفان و... نیز زمینهای كشاورزی، تخریب شده و خاك گرانبهای زراعی به پشت سدها، آب بندها و سایر نقاط، پراكنده و زمینی باقیمانده غیرقابل كشت و بر سطح كویر افزوده می شود. در توسعه شهرها و روستاها غالبا اراضی کشاورزیست که به لحاظ مسطح بودن و راحتی کار، به آجر، بتون، آسفالت و ... تبدیل می شوند و در این راستا، اقدامات مخرب زمین خوران و دلالان اقتصادی این تبدیل را فزونی می بخشد. نكته بسیار مهم و تكان دهنده و اتفاق تلخ و ناگوار در این پروسه تبدیل، آنست که زمینها بدست غارتگران (خودی و غیرخودی) تخریب و به اصطلاح تغییركاربری می یابند و برای تبدیل مجدد آن به زمین كشاورزی و قابل كشت به هزاران سال وقت نیاز است. (در نوعی از خاك حدود 24000 سال وقت نیاز است) به بیان ساده تر، تبدیل مجدد این اراضی به كشاورزی تقریبا غیرممكن است.

خلاصه: جمعیت ما رو به فزونیست و هر چند ده سال دو برابر می شود (به تناسب نرخ رشد جمعیت)‌ در نتیجه نیاز به غذا و قوت لایموت به تناسب جمعیت رو به فزونی است. زمینهای كشاورزی و حاصلخیز، به علل ذكر شده رو به كاهش است و این معادله غیرمتعادل اگر استمرار داشته باشد تامین غذا، آب و خلاصه زندگی را برای نسلهای آینده با خطر جدی مواجه نموده و استقلال كشور را مورد تهدید قرارمی دهد.

راه حلهای ممكن (پیشنهادی):
با توجه به وجود تجارب مفید، نیروهای متخصص و كارآمد و پتانسیل های موجود در كشور، بخصوص با تكیه بر دستورات الهی و مبانی دینی و اعتقادی اقدامات بشرح زیر ضروری به نظر می رسد:
1- بازنگری طرحهای جامع و تفصیلی شهری، به منظور پیش بینی فضاهای مناسب برای تولید مسكن كوچك، مقاوم و ارزان قیمت برای زوجهای جوان، خانواده های كم درآمد و... به فرموده مقام معظم رهبری، برای اقشار آسیب پذیر باید خانه ای كوچك ولی مقاوم و مجلل ساخته شود.
این فضاها می تواند در داخل بافت شهری به صورت بلند مرتبه سازی و یا در حاشیه شهر به صورت برنامه ریزی و هدایت شده تامین شود و همانطوریكه قبلا اشاره شد باید از ایزوله كردن این سكونتگاهها مجدانه اجتناب ورزید.
2- رسیدگی و گسترش عدالت اجتماعی به روستاها و شهرهای كوچك و ایجاد تعادل در نقاط مختلف از نظر فرهنگی، بهداشتی، اقتصادی و... هر چند که بعد از انقلاب اسلامی؛ اقدامات مؤثری در روستاها و مناطق محروم بعمل آمده ولی هنوز اختلاف سطح زندگی در نقاط مختلف بسیار زیاد است.
3- روی كرد مدیران شهری و برنامه ریزان به توسعه عمودی و بلند مرتبه سازی در حد ممكن؛ ضمن تامین فضاهای خدماتی (‌مدرسه، معابر، فضای سبز و ...) و حفظ اراضی با ارزش كشاورزی و باغات در داخل و خارج از بافت شهری در این زمینه، به نظر می رسد ضمن تامین فضاهای خدماتی، میزان تراكم و بلند مرتبه سازی را به تناسب مقاومت زمین و سایر عوامل مؤثر، به میزان قابل توجهی می توان افزایش داد و از توسعه افقی و گسترش سطحی به قیمت حفظ زمینهای مزروعی و زندگی نسلهای آتی جلوگیری نمود.
4- تبدیل و تحول بافتهای فرسوده و محله های محروم شهری از طریق توانمند سازی با همکاری دستگاههای ذیربط، که خوشبختانه این تجربه از دیرباز در بازسازیهای مناطق سانحه دیده كشور وجود دارد.
5- ایجاد اشتغال مولد برای ساكنین این مناطق در داخل و خارج بافت شهری. ضمنا‌ با توجه به هزینه پائین زندگی، نیروی كار ارزان در این مناطق، تولید با هزینه كم را می توان از این مناطق برای بافت شهری و سایر نقاط تامین نمود.
6- به رسمیت شناختن و هویت دادن به ساكنین این محله ها و زدودن مهر خلاف از پیشانی آنان و به حساب آوردن این مناطق به عنوان مناطق رسمی و قانونمند جامعه شهری.
7- شهرداری مشهد با توجه به تاسیس سازمان زمین و مسکن مصوب شورای اسلامی شهر با همكاری دستگاههای اجرایی ذیربط، ضمن پیگیری اصلاح طرح جامع و تفصیلی شهر، نسبت به شناسایی و تملك اراضی غیركشاورزی و مناسب اقدام و پس از تهیه طرحهای مورد نظر و سیاستگذاری، با همكاری دستگاههای ذیربط و با استفاده از اعتبارات مربوطه نسبت به تولید واحدهای مسكونی مناسب اقدام و با شرایط خاص و سهل در اختیار متقاضیان واجد شرایط قرار دهد.
8- جریان مهاجرت به شهر و اسكان در داخل بافت و یا حاشیه بصورت كنترل شده و قانونمند انجام پذیرد.
9- پس از انجام مراحل یاد شده و فراهم ساختن زمینه اسكان رسمی و قانونمند در شهر و حاشیه آن، با هرگونه قانون شكنی و تجاوز به اراضی مزروعی و... با شدت برخورد قانونی بعمل آید.
10- به منظور تامین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای زیرساختها و فضاهای خدماتی و نیز مساعدت در اجرای توانمند سازی و یا احداث مجتمع های مسكونی، با عنایت به زمینه های فرهنگی، اعتقادی موجود در جامعه و باور دولت مردان و مدیران ارشد کشور و استان به پرداختن به این امر مهم، از محل كمكهای مردمی و خیرین (حساب 100 حضرت امام، كمیته امداد حضرت امام و...)‌ اعتبارات دولتی، تسهیلات بانكی ارزان و كمكهای بانك جهانی می توان استفاده نمود.
امید است با یاری حق تعالی و به بركت مضجع شریف حضرت علی بن موسی (علیه آلاف التحیه والثناء) و عنایت دولت محترم به ویژه ریاست محترم جمهوری منتخب و همت مدیران شورای اسلامی شهر و شهردار پرتلاش، ضمن تعمیم عدالت اجتماعی در گسترده میهن اسلامی، مشهد الرضا این اولین كلانشهر مذهبی- ملی كشور، شهری در شان آن امام همام و زائرین معزز بارگاه ملكوتیش باشد. انشاءا...
مهندس حیدری - عضو شورای اسلامی شهر مشهد

Buy generic cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 10:10 ب.ظ

You reported that very well.
get cheap cialis buy cialis uk no prescription cialis generic cialis 5 effetti collaterali the best choice cialis woman generic cialis 20mg uk viagra vs cialis cialis daily order a sample of cialis cialis rezeptfrei
Viagra vs viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 11:55 ب.ظ

Awesome content, Thanks.
buy viagra cheapest viagra best buy viagra cheap uk can i buy viagra online is it illegal to buy viagra cheap generic viagra buy cheap viagra no prescription viagra alternative viagra online prescription viagra pfizer buy online
Cialis generic
یکشنبه 19 فروردین 1397 12:26 ق.ظ

Thanks. I like it!
buy cialis online nz cialis price thailand cialis cost cialis rezeptfrei cialis professional yohimbe cialis uk next day cialis canada buy cialis online nz cost of cialis per pill tadalafil 20 mg
France
جمعه 17 آذر 1396 08:45 ب.ظ
Howdy! I could have sworn I've been to this site before but after looking at some
of the articles I realized it's new to me. Anyways, I'm definitely happy
I stumbled upon it and I'll be bookmarking it and
checking back regularly!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
قیمت زنده طلا و سکه