تبلیغات
شهر و شهرساز - شهر اسلامی
پنجشنبه 6 آذر 1393

شهر اسلامی

   نوشته شده توسط: میثم برگ بید وندی    

چکیده:

سیمای شهرهای دنیای اسلام خود آئینه ای است بر مظاهر تمدن اسلامی. اسلام در عین جهان شمولی در شهر زاده شده و در شهر گسترش یافت. بیشتر محققینی که به بررسی آثار، بناها، شهرهای اسلامی و تاریخ تمدن اسلامی پرداخته اند بر این باورند که اسلام دین شهری است. در سیر تاریخی اسلام گرایی، شهرهای بزرگی شکل گرفتند که در کنار آنها شمار شهرهای کوچک و متوسط نیز افزایش یافت که در عین همسانی با سایر شهرها، ویژگی های منحصر به فردی را به نمایش گذاردند.در پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به سوالاتی از این قبیل هستیم که چه عوامل و عناصری در بخشیدن چهره اسلامی به شهرها نقش ایفا می کنند و هر یک از این عوامل چگونه می توانند بستری مناسب و سالم را برای زندگی شهروندان فراهم آورند. فرض اصلی ما در این پژوهش بدین صورت است که شهرهای اسلامی سنتی نمادی از برقراری تعادل اکولوژیکی، بسط فرهنگ اسلامی، توجه به مصالح و فورم های سنتی و بومی و حفظ حریم و حرمت خانه ها و خانواده هاست لیکن از قرن هجدهم با نفوذ استعمار اروپاییان در شهرهای اسلامی تا به امروز شاهد به هم خوردن تعادلهای زیستی و بصری در محیطهای شهری شده ایم. در این راستا پژوهش حاضر تلاشی است جهت شناخت و معرفی اجمالی ویژگی های فضایی-کالبدی این شهرها و روش تحقیق در این مقاله توصیفی -تحلیلی بوده که  عناصر و ساختار شهرهای اسلامی که به تبعیت از جهان بینی اسلامی شکل گرفته اند، مورد بررسی قرار گرفته است. از این رو اینگونه می توان نتیجه گرفت که بازنگری به اصول و ضوابط شهرسازی و معماری سنتی اسلامی و شناخت عناصر و اجزای آن ضروری می نماید که امروزه جهت رسیدن به این مهم، عزمی جدی از سوی افراد و نهادهای مختلف شکل گرفته است که در نهایت به ایجاد بستر مناسب برای بازآفرینی هوشمندانه این نوع معماری دست یابیم

  

مقدمه 
شهر اسلامی به شهرهایی اطلاق می‌شود كه در سرزمین‌های دارای فرهنگ و اعتقادات نشأت گرفته از دین اسلام ایجاد شده‌اند یا رشد یافته‌اند. "شهرنشینی و شهرهای اسلامی، دوره‌ای مشخص و محدود- یعنی چهارده قرن پیش تاکنون را در بر می‌گیرد و با کمال شگفتی بر پهنه‌ای بسیار وسیع در سه گوشه جهان کم و بیش مهم و باستانی گسترش یافته است. این پهنه از اقیانوس اطلس تا دریای چین از خلیج گینه تا آسیای مرکزی از بالکان تا اندونزی و از شاخ آفریقا تا خلیج بنگال گسترده می‌شود" (کونئو، 1384: 14-15). این شهرها همگی در خصوصیات كالبدی و اجتماعی متأثر از حاكمیت فرهنگ اسلامی یا حكومت‌های اسلامی با یكدیگر اشتراكات زیادی دارند. تعالیم اسلامی برای ادامه حیات انسان ها در زمان ها و مکان های گوناگون، اصولی را بیان می کند که این اصول را عمدتا در نیازهای انسان، نحوه زندگی او، اصول شکل دهنده روابط او با جهان خارج، اهداف نهایی زندگی او، نقش انسان در زمین و هدف خلقت او می توان پی جویی کرد. در حقیقت اسلام یک کالبد فیزیکی و ثابت برای معماری و شهر ارائه نکرد بلکه راه و اصولی برای زیست، برای رابطه انسان ها با یکدیگر، رابطه انسان با طبیعت و خدا و همچنین رابطه انسان با مصنوع اش معرفی کرد
یکی از عوامل موثر در شهرنشینی و ساختار شهرهای اسلامی،نفوذ استعمار بعد از قرن هفدهم در کشورهای اسلامی بود. در جریان این تحولات پایتخت ها و شهرهای بندری کشورهای مستعمره زده بعنوان مناسب ترین مراکز تامین کننده اهداف استعماری مورد توجه قرار گرفته با دگرگونیهای عمیقی به لحاظ کارکرد، ساختار فضایی و رشد و توسعه فیزیکی مواجه گردیدند. دامنه نفوذ استعمار در شهرهای استعماری آنچنان گسترده بود که این شهرها حتی بعد از دوران استقلال نیز با تغییراتی اندک چهره و سیمای شهری مدرن خود را حفظ نموده چشم اندازهای ناموزونی را در مقابل شهرهای عقب مانده بومی ایجاد کرده اند
 در حال حاضر شهرهای ما با نوعی دوگانگی بین کالبد جدید و قدیم روبرو شده اند که این دوگانگی ناشی از تضاد بین الگوهای فکری گذشته با الگوهای فکری مدرن که امروزه برای ساخت و سازهای شهرهایمان از آنها استفاده می کنیم؛ می باشد
برای حل این تضاد و دوگانگی و وحدت بخشی به ساختارکالبدی شهرها لازم است که اصول بکارگرفته شده در زمان های گذشته را با اصول مورداستفاده امروز تطبیق داده و به اصولی منطبق با فرهنگ و مذهب این مرزوبوم دست یابید
برای این منظور ابتدا به بررسی اصول منتج شده از اسلام که در زمان های گذشته باعث وحدت بخشی به شهرها می شده می پردازیم و اصولی کلی را استخراج نموده سپس این اصول را با نظریات ارائه شده در کشورهای غربی تطبیق داده و به ارائه راهکارهایی برای مرمت بافت های تاریخی در شهرهای اسلامی می پردازیم
فرآیند انتساب معماری و شهر به اسلام 
به طور کلی زمانی می توان صفت اسلامی را به یک شی انسان ساز اطلاق نمود که آن موجودیت بر اساس تعالیم اسلامی به وجود آمده و به گونه ای در خدمت انسان قرار گرفته باشند که در عین پاسخگویی به نیازهای مادی او، وی را به سمت ارزش های اسلامی هدایت نماید. به علاوه آنکه شی یاد شده باید تجلی گاه و یادآور ارزش های اسلامی نیز باشد.    
مراجعه به ادبیات در دسترس حاکی از آن است که غیرمسلمانان نخستین کسانی بودند که صراحتا از صفت اسلامی برای معماری و شهر استفاده کردند. به عنوان نمونه، در مورد پیشینه اطلاق صفت اسلامی به شهر می توان گفت که رواج تعبیر شهر اسلامی برای مجتمع های زیستی مسلمانان، با این فرض که از نظر کالبدی تجلی خاصی از اصول و ارزش های اسلامی بوده و به این ترتیب از مجتمع های زیستی سایر تمدن ها و فرهنگ ها متمایز می باشد، از قرن نوزدهم میلادی و به وسیله شرق شناسان آغاز شد. این تعبیر به تدریج در ادبیان شهری تثبیت شد
  
شهرسازی اسلامی 
شهرسازی اسلامی مشتمل بر مبانی نظری و تئوری های مربوط به اصول و ارزش هایی است که باید در طراحی، برنامه ریزی و ایجاد محیط زندگی مسلمانان رعیابت شوند و بر روابط انسان با محیط (طبیعی یا مصنوع) و همچنین با سایر هم نوعان خویش (جامعه) حاکم باشد. این اصول و ارزش های از تعالیم اسلامی استخراج شده و دربردارنده عوامل مهم فرهنگ ملی که در تضاد با اصول پیشین نباشند نیز هستند. اجمالا باید گفت که منبع اصلی اصول حاکم بر کلیه اعمال مسلمانان و از جمله شهرسازی آنها، قرآن کریم و سنت پیامبر هستند
 در این متون بر اساس یک سری زمینه ها و موضوعات کلی، اصولی برای فعالیت و زندگی انسان قابل استخراج هستند، مانند هدف غایی زندگی انسان. این اصول باید با معیارهای حاکم بر عالم وجود که توسط خداوند برپاشده هماهنگ و یا تفسیری از آن باشد. علت این امر، آن است که انسان خلیفه خداوند بر روی زمین بوده و اعمال او باید رنگ الهی به خود گیرد. این اصول کلی حاکم بر عالم وجود براساس تعالیم اسلامی عبارتند از وحدت در کثرت، تجانس، توازن، تعادل، اندازه، هماهنگی و مواردی از این دست که مکتب اصفهان نمونه بسیار خوبی در این زمینه محسوب می شود( نقی زاده 1389). معمولاً در معماری اسلامی چهار عامل مهم تعیین کننده می باشند: 1- شرایط آبوهوایی 2- مواد و مصالح محلی 3- فورم های سنتی 4- شیوه زندگی و ارزشهای اسلامی و اجتماعی (شکویی ،1391ص1378


Augustina
جمعه 17 آذر 1396 07:32 ب.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though
you relied on the video to make your point.
You obviously know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your site
when you could be giving us something informative
to read?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
قیمت زنده طلا و سکه